MENFİ TESPİT VE İSTİRDAT DAVALARI

Menfi tespit ve istirdat davaları İcra ve İflas Kanunu’nunn 72. maddesinde düzenlemiştir.

Menfi tespit davası borçlu olmayan kişinin borçlu olmadığının tespitine ilişkindir.

İstirdat davası ise; kişi borçlu olmadığı halde ödeme yapmış ise bu ödemenin geri alınmasını sağlayan dava türüdür.

Menfi tespit ve istirdat davalarında görevli mahkeme kural olarak asliye hukuk mahkemesidir. Ancak taraflar arasındaki ilişkiye göre diğer mahkemeler de görevli kılınabilir. Davalarda yetkili mahkeme ise alacaklının yerleşim yeri ya da açılmış bir icra takibi varsa icra dairesinin bulunduğu yer mahkemesidir.

Menfi tespit davası için yasada herhangi bir hak düşürücü ya da zamanaşımı süresi öngörülmemiştir. Ancak borçlunun borçlu olmadığı hukuki sebebe göre zamanaşımı süresi söz konusu olabilir. Abonelik sözleşmesine bağlı talep edilen elektrik faturası borcu için bu süre 10 yıldır.

İstirdat davasının ise, borçlu olunmayan paranın icra dairesine tamamen ödendiği tarihten itibaren bir yıllık hak düşürücü süre içerisinde açılması gerekir.

Menfi Tespit Davası:

Borcu bulunmayan kişilerce borcun mevcut olmadığının tespiti için açılan dava, menfi tespit davasıdır. Menfi tespit davası icra takibinden önce veya sonrasında açılabilir.

Menfi tespit davasında davacı sıfatı hukuki fayda sağlayacak olan borçlu veya mirasçılarına aittir. Davalı sıfatı ise açılmış bir icra takibi varsa takip alacaklısına, henüz açılmış bir icra takibi yok ise alacaklı olduğunu iddia eden kişiye, bu kişinin mirasçılarına veya iddia konusu alacağı temlik alan kişilere aittir.

İcra Takibi Öncesinde Açılan Menfi Tespit Davası:

Tespit davasının açılabilmesi için hukuki yarar bulunması gerekmektedir. Hukuki yarar mevcutsa icra takibinden önce menfi tespit davası açılabilir.

Menfi tespit davasının açılması, davayı açan kişiye karşı icra takibi başlatılmasına engel olmaz. Menfi tespit davası açılmasından sonra başlatılmış olan icra takibini de durdurmaz. Ancak icra takibi öncesinde açılan menfi tespit davasında, alacağın yüzde on beşinden az olmayan bir teminatın yatırılmasına bağlı olarak ihtiyati tedbir kararı verilebilmektedir.

İcra Takibi Sonrasında Açılan Menfi Tespit Davası:

Borçlunun hukuki yararı mevcutsa, alacaklı icra takibi başlattıktan sonra ve borç henüz ödenmemişken, borçlu olmadığının tespiti talebi ile menfi tespit davası açabilmektedir. Burada dikkat edilmesi gereken kısım menfi tespit davasının icra takip dosyasındaki borç ödeninceye kadar açılabileceğidir.

Hukuki yarar bir dava şartıdır. İcra takibine itiraz edilmiş ve alacaklı tarafından itirazın iptali açılmışsa , bu dosyanın kararı kesin olacağı için menfi tespit davası açmakta hukuki yarar olmayacaktır.

İcra takibinden sonra açılan menfi tespit davası, başlatılmış olan icra takibini durdurmamaktadır. İhtiyati tedbir yolu ile takibin durdurulmasına da karar verilememektedir. Ancak borçlu alacağın yüzde on beşinden az olmamak üzere göstereceği teminat karşılığında, gecikmeden doğan zararları karşılamak amacıyla mahkemeden ihtiyati tedbir yoluyla icra veznesindeki paranın alacaklıya verilmemesini talep edebilmektedir.

İstirdat Davası:

İstirdat davası açılabilmesi için borçlu, icra takibine itiraz etmemiş ya da icra mahkemesi tarafından itirazının kaldırılması nedeniyle icra takibi sırasında borcu ödemiş olmalıdır. İcra takibi sırasında takibe konu bütün borcu ödemek zorunda kalan borçlu menfi tespit davası açamamaktadır. Açabileceği dava istirdat davasıdır.

İstirdat davası ile borçlu olmadığı parayı ödeyen takip borçlusu , ödemeyi geri almak için bu davayı açabilmektedir.

Menfi tespitten farklı olarak istirdat davasında zamanaşımı süresi bulunmakta olup, borçlu olunmayan paranın icra dairesine tamamen ödendiği tarihten itibaren bir yıllık hak düşürücü süre içerisinde açılması gerekir.

İstanbul Hukuk & Danışmanlık

İcra Hukuku Departmanı

Stj. Av. Emine Betül OYMAK