MİLLETLERARASI HUKUKA GÖRE HAKSIZ FİİLDEN MEYDANA GELEN BORÇLARDA YETKİLİ MAHKEME VE UYGULANACAK HUKUKUN TAYİNİ

Yetkili Mahkeme:

Haksız fiilden doğan davalarda Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi MİLLETLERARASI ÖZEL HUKUK VE USUL HUKUKU HAKKINDA KANUN(MÖHUK) hükümlerine göre belirlenir. MÖHUK’ta haksız fiilden doğan uyuşmazlıklara ilişkin özel bir yetki maddesine yer verilmediği için genel yetki kuralı m. 40 uygulanacaktır.

Haksız fiilden doğan uyuşmazlıklarda Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi, MÖHUK m.40 atfı ile iç hukuktaki yer itibariyle yetki kurallarına göre belirlenir. Haksız fiilden doğan uyuşmazlıklara ilişkin yetki kuralı Hukuk Muhakemeleri Kanununda yer almaktadır.

HMK’da haksız fiilden doğan uyuşmazlıklara ilişkin yetki kuralı, kesin yetki olarak düzenlenmediği için genel yetki kuralları da haksız fiilden doğan uyuşmazlıklarda Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisinin belirlenmesinde uygulama alanı bulacaktır.

Genel yetki kuralları HMK m.6 ve m.9’da düzenlenmiştir. HMK m.6’daki genel yetki kuralına göre davalının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir.

HMK m.9’a göre ise, Türkiye’de yerleşim yeri bulunmayanlar hakkında genel yetkili mahkeme Türkiye’deki mutad meskenlerinin bulunduğu yer mahkemesidir.

HMK m. 16’ya göre haksız fiilden doğan davalarda;

• haksız fiilin işlendiği yer,
• zararın meydana geldiği yer zararın meydana gelme ihtimalinin olduğu yer,
• zarar görenin yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir.

Uygulanacak Hukuk:

MÖHUK MADDE 34;

(1) Haksız fiilden doğan borçlar haksız fiilin işlendiği ülke hukukuna tâbidir.

(2) Haksız fiilin işlendiği yer ile zararın meydana geldiği yerin farklı ülkelerde olması hâlinde, zararın meydana geldiği ülke hukuku uygulanır.

(3) Haksız fiilden doğan borç ilişkisinin başka bir ülke ile daha sıkı ilişkili olması hâlinde bu ülke hukuku uygulanır.

(4) Haksız fiile veya sigorta sözleşmesine uygulanan hukuk imkân veriyorsa, zarar gören, talebini doğrudan doğruya sorumlunun sigortacısına karşı ileri sürebilir.

(5) Taraflar, haksız fiilin meydana gelmesinden sonra uygulanacak hukuku açık olarak seçebilirler.

Yabancılık unsuru taşıyan haksız fiile ilişkin davalar da uygulanacak hukukun belirlenmesi için öncelikli olarak MÖHUK’a göre haksız fiilin özel olarak düzenlendiği durumlar olan ;

1-Kişilik haklarının ihlâlinde sorumluluk(md.35)

2-İmalâtçının sözleşme dışı sorumluluğu(md.36)

3-Haksız rekabet(md.37) durumları varsa bu hallerin düzenlendiği özel hükümlere göre uygulanacak hukukun belirlenmesi gerekmektedir. Bu sayılan halleri kapsamayan  bir hukuki ihtilaf söz konusu ise bu durumda genel hüküm olan md. 34’e göre uygulanacak hukuk belirlenir.

İlgili hüküm uyarınca haksız fiilden doğan borçlar; haksız fiilin işlendiği ülke hukukuna tabi olmakta; haksız fiilin işlendiği yer ile zararın meydana geldiği yerin farklı ülkelerde olması halinde zararın meydana geldiği ülke hukuku uygulanmaktadır. Haksız fiilden doğan borç ilişkisi ile daha sıkı ilişkili bir ülke hukukun bulunması halinde; uyuşmazlık o ülke hukuku uyarınca çözüme kavuşturulmaktadır. Buna ilaveten taraflar, haksız fiilin meydana gelmesinden sonra uygulanacak hukuku açık olarak seçebilmektedir.

Stj. Av. Resul DEMİR