SOSYAL MEDYADA HAKARET SUÇU

Stj. Av. Sevde DEMİRTAŞ

Sosyal medya; günümüzde internete erişimi olan, çocuk, genç, yaşlı her kesimden, her kültürden, her eğitim seviyesinden insanın kullandığı bir iletişim aracıdır. Hayatımızın artık vazgeçilmez bir parçasına haline gelmiştir.

İnsanlar, sosyal kültürel, ekonomik, eğlence, eğitim vb. birçok alanda internet kullanımı ile işlerini kısa zamanda rahat bir şekilde yapabilmekte ve düşüncelerini çok daha rahat ifade edebilmektedir. Ancak internet ve sosyal medya bu kadar faydalı bir iletişim olmasına rağmen doğru amaçlarla kullanılmadığı takdirde çok tehlikeli bir araç haline gelebilmekte ve bireylerin maddi ve manevi bütünlüğüne çok ciddi tehditler oluşturabilmektedir.

Hakaret suçu, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun sekizinci bölümü olan şerefe karşı suçlar bölümünde 125. Madde de tanımlanmıştır. Buna göre “Bir kimseye  onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte bir somut fiil veya olgu isnat eden veya sövmek suretiyle bir kimsenin onur, şeref ve saygınlığına saldıran kişi, üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası ile cezalandırılır.” denilmektedir.

Kişinin namusu, saygınlığı, itibarı, toplum içindeki yeri ve kişiliği gibi manevi değerlerin hepsi ilgili madde ile koruma altına alınmıştır. Yargıtay kararlarında korunan hukuki değere ilişkin yapılan tanımlara bakıldığında; “Hakaret fiillerinin cezalandırılmasıyla korunan hukuki değer, kişilerin onur, şeref ve saygınlığı olup, bu suçun oluşabilmesi için, davranışın kişiyi küçük düşürmeye matuf olarak gerçekleşmesi gerekmektedir.” şeklinde tanımlamalar yapıldığı görülmektedir.

Hangi İfadeler Hakaret Suçunu Oluşturur ?

Hakaret suçu somut bir fiil ya da olgu isnadı veya sövmek suretiyle işlenebilmektedir. Bir fiil ya da olgu isnadından anlaşılması gereken mağdura yer, zaman ve mekan belirtilerek yapılan hakarettir. Yargıtay somut olgu isnadı konusunu “ Davranışın kişiyi küçük düşürmeye matuf olarak gerçekleşmesi gerekmektedir. Bir hareketin tahkir edici olup olmadığı bazı durumlarda nispi olup, zamana, yere ve duruma göre değişmektedir.”[1]  şeklinde ifade etmiştir. Her ifadenin somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirilmesi gerekmektedir.

Hakaret suçu oluşturan bazı ifadeleri saymak gerekirse; hırsız, fahişe, rüşvetçi, sahtekar, kör, şaşı, topal, kel, alçak, şerefsiz, haysiyetsiz, katil, lavuk, yosma, aidsli, kaltak, hayvan, karaktersiz, köpek, beyinsiz vb. örnekler verilebilir.

Onur ve saygınlığı zedelemeyen yakınma, serzeniş vb ifadeler ise hakaret suçunu oluşturmayacaktır. Yargıtay uygulaması bu tür durumlarda hakaret suçu ortaya çıkmadığını belirtmekte ve  bu durumu rahatsız edici, kaba ve nezaket dışı olan sözler olarak nitelendirilmektedir.

Örnek vermek gerekirse ; Yargıtay 18. Ceza Dairesi kararında olay günü sanığın polis memuruna “sen bana kimlik soramazsın lan” [2]şeklindeki sözlerini muhatabın onur, şeref ve saygınlığını rencide edici boyutta olmadığını, nezaket dışı hitap tarzı olduğunu belirtmiştir. Hakaret suçunun oluşabilmesi için kişinin küçük düşürülmesine neden olunması gerektiğini belirtmiş, sanık hakkında beraat kararı verilmesi gerekçesiyle bozma karar vermiştir.

Beddua niteliğindeki sözler de hakaret suçu kapsamında değerlendirilmemiştir. Yargıtay “…Bu kapsamda, sadece “Allah belanı versin” cümlesi ile ortaya konulan bir beddua ifadesi, rahatsız edici olmakla birlikte onur, şeref ve saygınlığı rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil isnadı veya sövme olmaması nedeniyle TCK’nın maddesi anlamında suç olarak kabul edilemeyecektir.”[3] ifadesi ile bedduanın suç olarak kabul edilmeyeceği hususunu açıkça vurgulanmıştır.

Hakaret Suçunda Nitelikli Haller Nelerdir ?

Hakaret suçunda cezayı artıran haller TCK 125/3 hükmünde yer alır.  Sosyal medya üzerinden işlenen hakaret suçu da bu hallerden biridir. Kanun düzenlemesinde hakaret suçunun kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenmiş olması; kişinin, dini, siyasi, sosyal, felsefi inanç, düşünce ve kanaatlerinin açıklanması, bu kanaatlerin değiştirilmesi, yayması ve mensubu bulunduğu dinin emirlerine ve yasaklarına uygun davranmasından dolayı işlenmiş olması, kişinin mensup olduğu dinin kutsal saydığı değerlerine karşı işlenmesi ve alenen işlenmesi cezayı ağırlaştırıcı nedenler olarak sayılmıştır.

Sosyal Medyada Hakaret Suçu Nasıl İşlenir ?

Hakaret suçu huzurda ve gıyapta olmak üzere iki şekilde işlenebilir. Hakaret suçunun huzurda işlenmesi demek, hakaret içerikli ifadelerin doğrudan doğruya aracı olmaksızın mağdura yöneltilmesidir.

Aynı zamanda TCK’nın 125. maddenin 2. fıkrasında, suçun sesli, yazılı veya görüntülü iletiyle işlenmesi halinde de suçun huzurda işlenmiş sayılacağı belirtilmiştir. Bu nedenle; internet yoluyla yapılan hakaret suçu da huzurda yapılmış sayılmaktadır. Kanundaki düzenleme sosyal medyada hakaret etmek ile gerçek yaşamla hakaret etmek aynı hukuki sonucu vermesini sağlamıştır.

 İnternet üzerinden hakaret suçunu teşkil eden fiiller, sözle işlenebileceği gibi yorum, yazı, şekil ve görüntü ile de işlenebilir. Failin kullandığı vasıtalar ile mağduru hedef aldığını bilmesi ve mağdur tarafından bu fiilin öğrenileceğini istemesi gerekmektedir.

Son dönemlerde özellikle internet üzerinden işlenen hakaret suçlarında önemli bir artış bulunmaktadır. Ne yazık ki sosyal ağların kullanımın yaygınlaşması ile kişiler daha rahat ulaşılabilir olmuş ve kişisel haklarına yönelik saldırılara açık hale gelmişlerdir.

Gıyapta hakaret ise TCK m.125/1 fıkrasının son cümlesinde düzenlenmiştir. Buna göre failin cezalandırılması için suç konusu fiili en az üç kişi ile ihtilat ederek işlenmesi gerekmektedir. İfadenin aktarılabildiği her şekilde ihtilatta bulunulabilir. Bu kapsamda fail üçüncü kişilerle doğrudan iletişim kurabileceği gibi, hakaret içeren ifadeyi aktarmaya elverişli yazı, görüntü, telefon ve benzeri bir araç da kullanmış olabilir.

Örnekle açıklamak gerekirse ; Whatsapp üzerinden yapılan bir telefon görüşmesi sırasında mağdur doğrudan hedef alınmışsa huzurda hakaret, mağdura hakaret içeren bir mesajın üçten fazla kişiye, ayrı ayrı gönderilmesi halinde ise gıyapta hakaret olacaktır.

Sosyal Medyada Üzerinden Aleni Hakaret Nasıl Oluşur ?

Aleniyet kavramı hakaret suçu bakımından önem arz etmektedir. Zira TCK m. 125/f. 4 hükmünde hakaret suçunun aleni şekilde işlenmesi verilecek cezanın altıda biri oranında arttırılacağı düzenlenmiştir. Aleniyetin tespitinde önemli olan husus, hareketin sayısı ve kimliği belirsiz kişilerce algılanabilme imkanının bulunmasıdır.

Günümüzde sosyal medyada hakaret suçunun aleni hali tek bir tuş vasıtasıyla gerçekleştirilebildiğinden daha kolay bir  hal almıştır. Nitekim Facebook, twitter, instagram gibi sosyal medya ağları internet kitle iletişim aracı olarak kullanıyor olması nedeniyle bu ağlar üzerinden yapılan hakaret aleni olarak değerlendirileceği kuşkusuzdur.

Yargıtay 12. Ceza Dairesi kararında hakaret suçunu oluşturduğu kabul edilen eylemin, belirli olmayan ve birden fazla kişi tarafından algılanabilme imkanı bulunan facebook adlı sosyal paylaşım sitesinde işlenmesinin aleni olarak değerlendirilmesi gerektiği görüşündedir.[4]

 Sosyal Medyada Hakaret Suçunun Şikayet ve Zamanaşımı Süresi Nedir ?

 Hakaret suçları kanun koyucu tarafından şikayete tabi suçlardan sayılmıştır. Hakarete uğrayan kişinin öncelikle en geç 6 içerisinde Cumhuriyet savcılıklarına veya kolluk kuvvetlerine şikayette bulunması gerekmektedir. Aksi halde soruşturma ve kovuşturma yapılmayacaktır.

Kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret suçu ise (TCK m.125/3) şikayete tabi değildir. Bu nedenle hakaret suçunun bu şekli için herhangi bir şikayet süresi sınırlaması yoktur.   Hakaret suçu nedeniyle yapılan hakaret suçu yargılamalarında görevli mahkeme asliye ceza mahkemesidir.

Sosyal Medyada Hakaret Suçunun Cezası Nedir ?

İnternet veya sosyal medya üzerinde suçun basit şeklinin işlenmesi halinde, hakaret suçunun cezası 3 aydan 2 yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır.

İnternet veya sosyal medya üzerinden işlenen hakaret suçları aleni işlendiğinden, aleniyet nedeniyle hakaret suçu cezası 1/6 oranında arttırılacaktır.

TCK m.125/3’de sayılan nitelikli hallerin işlenmesi halinde ise cezanın alt sınırı bir yıldan az olmamaktadır.

Yukarıda anlattıklarımızı somutlaştırmak adına ilgili Yargıtay kararlarını paylaşmak istiyoruz;

1-Yargıtay 18. Ceza Dairesi’nin E.2018/7790, K.2019/1445, T.16.1.2019 sayılı kararında “İncelenen dosyada, şüphelinin ad ve soyadının yazılı olduğu @… kullanıcı adlı twitter hesabından müştekiden bahsedilerek paylaşımlar (retweetler) yapıldığının anlaşılması karşısında; CMK’nın 170/2. maddesi uyarınca dosyadaki mevcut delillerin şüpheli hakkında hakaret suçunun işlendiği hususunda iddianame düzenlenebilmesi için yeterli şüphe oluşturduğu açık olduğu gerekçesiyle şüpheli hakkında kovuşturmaya yer olmadığına ilişkin karar ve bu karara itiraz sonucu verilen itirazın reddine dair merci kararı hukuka aykırı kabul edilmiştir.

2-Yargıtay 18.Ceza Dairesi’nin E.2016/12944, K.2018/5756, T.18.4.2018 sayılı kararında “Sanığın twitter isimli sosyal paylaşım sitesinden paylaştığı tweet ve retweetlerdeki ifadelerle, suçun işlendiği tarihler, paylaşımlarda kullanılan ifade ve resimlerden yola çıkılarak açıkça katılanı kastettiğinin anlaşılması ve bu paylaşımların küçük düşürücü onur, şeref ve saygınlığı rencide edici boyutta olması nedeniyle hakaret suçunun unsurlarının oluştuğu gözetilmeden beraat kararı verilmesi, bozma nedeni olarak kabul edilmiştir.

3-Yargıtay 4.Ceza Dairesi’nin E.2012/34082, K.2014/4479, T.13.2.2014 sayılı kararında sanığın “yönetim ise alevi ve karaktersiz solculardan oluşmaktadır” şeklindeki sözlerinin hakaret suçunu oluşturacağı gerekçesi ile ilk derece mahkemesinin sanık hakkındaki beraat kararı hukuka aykırı kabul edilmiştir.

Yazar: Stj Av. Sevde DEMİRTAŞ

________________________________________________________________________________

[1] Yargıtay 18. Ceza Dairesi E.2015/28724, K.2016/18111, T.23.112016

[2] Yargıtay 18. Ceza Dairesi 2016/16118 Esas, 2019/28 Karar)

[3] Yargıtay Ceza Genel Kurulu E.2014/2-328, K.2014/386, T.19.9.2014

[4] Yargıtay 12. Ceza Dairesi E.2017/4286, k.2018/1180, T.7.2.2018 sayılı kararı